विराटनगर । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै आज (आइतबार)देखि देशभर औपचारिक रूपमा मतदाता शिक्षा कार्यक्रम सुरु गरिँदैछ ।
निर्वाचन आयोगले कार्यक्रम फागुन १७ गतेसम्म देशका सबै स्थानीय तहमा सञ्चालन गर्ने छ । आयोगले निर्वाचन शिक्षा तथा मतदाता शिक्षा निर्देशिका, २०७८ अनुसार विशेष कार्ययोजना तयार गरी ७५३ वटै स्थानीय तहका ६ हजार ७४३ वडामा एकसाथ कार्यक्रम सञ्चालनमा गर्ने छ ।
आयोगका अनुसार लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको मेरुदण्ड मानिने निर्वाचनलाई निष्पक्ष, व्यवस्थित र सहभागीमूलक बनाउन मतदाता शिक्षालाई प्राथमिकतामा राखिएको हो । आम नागरिकलाई मताधिकारको संवैधानिक महत्त्व, मतदानको प्रक्रिया, मतपत्र प्रयोग गर्ने तरिका, गोप्य मतदानको सिद्धान्त तथा बदर मतबाट बच्ने उपायबारे स्पष्ट जानकारी दिने उद्देश्यले अभियान सञ्चालन गरिएको आयोगले जनाएको छ ।
विगतका निर्वाचनहरूमा बदर मतको संख्या उल्लेख्य देखिएको सन्दर्भमा यसपटक त्यो दर घटाउने लक्ष्यसहित घरदैलोमै पुगेर प्रत्यक्ष सिकाइने कार्यक्रम ल्याइएको हो । कार्यक्रमअन्तर्गत प्रत्येक वडामा १–१ जना मतदाता शिक्षा स्वयंसेवक परिचालन गरिनेछ । स्वयंसेवकहरूले आफ्नै वडाभित्रका बस्ती, टोल र घरसम्म पुगेर नमुना मतपत्रको प्रयोगमार्फत मतदातालाई अभ्यास गराउनेछन् ।
मतदान केन्द्रमा पुगेर कसरी मतपत्र लिने, कुन तरिकाले चिन्ह लगाउने, मतपत्र कसरी खसाल्ने र के–कस्ता गल्ती हुँदा मत बदर हुन सक्छ भन्ने विषयमा व्यवहारिक प्रशिक्षण दिइनेछ । आयोगले नमुना मतपत्र, पम्पलेट, सूचना सामग्री र दृश्य सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको छ ।
आयोगका प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईका अनुसार कार्यक्रमलाई सफल बनाउन ७ वटै प्रदेश सरकार, सबै स्थानीय तह, राजनीतिक दल, उम्मेदवार, नागरिक समाज तथा सञ्चारमाध्यमको सक्रिय सहयोग आवश्यक रहेको छ । उनले सबै सरोकारवालालाई समन्वय, सहजीकरण र जनचेतना अभिवृद्धिमा भूमिका निर्वाह गर्न आग्रह गरेका छन् । उनका अनुसार मतदाता शिक्षा आयोगको दायित्व मात्र नभई लोकतान्त्रिक संस्कार सुदृढ गर्ने साझा जिम्मेवारी हो ।
आयोगले विशेष रूपमा पहिलोपटक मतदान गर्न लागेका युवा मतदाता, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, अपांगता भएका व्यक्ति तथा दुर्गम क्षेत्रका नागरिकलाई लक्षित गर्दै अतिरिक्त सचेतना कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गर्ने जनाएको छ । कतिपय स्थानमा मतदान प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा मत बदर हुने, मतदान केन्द्रसम्म पुग्न हिचकिचाहट हुने वा गलत प्रचारप्रसारबाट भ्रम सिर्जना हुने समस्या देखिएको भन्दै यसपटक ती विषयमा विशेष ध्यान दिइने बताइएको छ ।
मतदाता शिक्षा कार्यक्रमले निर्वाचनमा मतदाताको सहभागिता दर बढाउने आयोगको विश्वास छ । विगतका निर्वाचनमा कतिपय स्थानमा अपेक्षाभन्दा कम मतदान भएको र बदर मतको अनुपात उल्लेख्य रहेको तथ्यांक सार्वजनिक भइसकेको छ ।
यसपटक मतदाता शिक्षालाई सशक्त रूपमा अघि बढाएर ती समस्या न्यूनीकरण गर्ने आयोगको लक्ष्य छ । आयोगका अनुसार प्रभावकारी मतदाता शिक्षाले मतदातामा आत्मविश्वास बढाउने, मतदान केन्द्रमा हुने अन्योल घटाउने र निर्वाचनको विश्वसनीयता मजबुत बनाउने काम गर्नेछ ।
कार्यक्रम सञ्चालनको क्रममा स्वयंसेवकहरूले स्थानीय भाषा र सन्दर्भअनुसार मतदातालाई बुझ्ने गरी जानकारी दिने व्यवस्था गरिएको छ । हिमाली, पहाडी र तराई–मधेश क्षेत्रका फरकफरक सामाजिक परिवेशलाई ध्यानमा राख्दै सामग्री तयार गरिएको आयोगले जनाएको छ । आवश्यक परेमा स्थानीय शिक्षक, सामाजिक अभियन्ता तथा युवाहरूलाई समेत समन्वयमा ल्याइने बताइएको छ ।
आयोगले मतदाता शिक्षा कार्यक्रमलाई औपचारिक अभियानका रूपमा नभई लोकतान्त्रिक संस्कार विकासको दीर्घकालीन आधारका रूपमा लिएको छ । मतदान अधिकार मात्र नभई जिम्मेवारी पनि भएको सन्देश घरघरमा पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ । आयोगका अनुसार नागरिक सचेत र सूचित भएमा निर्वाचनको नतिजा थप विश्वसनीय र स्वीकार्य हुने विश्वास लिइएको छ ।
फागुन १७ गतेसम्म सञ्चालन हुने अभियानमार्फत देशभर लाखौँ मतदातासम्म प्रत्यक्ष रूपमा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा मतदाता शिक्षालाई तीव्रता दिइने र आवश्यक परे थप सचेतनामूलक कार्यक्रमसमेत ल्याइने आयोगको भनाइ छ ।
